|
|
 |
 |
|
Gök
alemi iyeleri
Ülgen:
iyilik iyesidir. Gök Tanrı inancında Gök Aleminin Hükümdarı
olarak görülmüştür. Bai Ulgan, Ulgan gibi adlarla Sibirya kavimlerince de
yaratıcı tanrı olarak anılır. Sonsuz Tanrı' nın emriyle Dünyadaki hayvanları,
bitkileri, insanları kisacasi yaşayan ne varsa yaratmakla görevlendirmişdir.
Tengri'den sonra gelen en önemli tanrısal varlıktır. Eski Türk yazıtlarında
Tengri'nin yanında ara sıra sadece onun adı geçer. Diğer tanrısal
varlıkların adı eski yazıtlarda geçmez. Yeni Türkçede Umay Sözcüğü ana
rahmindeki plasenta anlamında kullanılıyor.
Umay: bir
bereket iyesidir. Hamilelerin, çocukların ve Dünyalar Ağacı'nda bulunan
henüz doğmamış çocukların ruhlarının koruyucusudur. Eğer bir çocuk doğacaksa
Umay oraya varır ve gök alemindeki Süt gölünden getirdiği bir damlayı
çocuğun dudaklarına sürer, ona böylece reinkarne eden bir Ruh verir.
Erdenay: Haberci. Tanrıların
insanlara bildirmek istedikleri iyi kararları insanlara ileten ruh.
Taş Gaşıt:
Kısmet iyesi.
Erdenay:
Altaylar'ın Tengricilik inancında, Tanrıların insanlara yaptıkları
iyilikleri haber veren iyi ruh.
Ay Dede ya da Ay Ata:
Altay'ların Tengricilik Inancında Ay iyesi olarak
görülebilecek bir kutsal Varlıktır, ve Ay ile birlikte Gök Aleminin 6'ncı
katında oturur. Ay Dede Insanların ilk Büyükbabası ve Gün Ana ilk
Büyükannesidir.
Gün Ana:
Güneş iyesi, Altay Türkleri'nin Tengricilik inancında güneş ile birlikte Gök
Alemi'nin en yüksek katında oturan, güneş iyesi olarak görülebilecek kutsal
bir varlıktır. Bu inanca göre gün ana insanların ilk büyük annesi, ve Ay
Dede ilk büyük babasıdır.
Golomto:
Tengrinin kızı. Ateşın efendisi.
Gökyüzüne ait “güneş,
ay, yıldız” gibi unsurların ikili bir görünüm arz ederler. Bu ikili görünüm
esasen yukarıda ifade edilen “gök” tasarımının ve ona ait unsurların,
yeryüzü unsurlarıyla bütünleşmesinden kaynaklanmakta, Bu sebeble, ay, güneş,
yıldızlar, gök gürlemesi
vb., bir anlamda, “gök
dünyası”na ait olan, fakat onun yeryüzüyle bağlantısını sağlayan unsurlardır
ve yukarıda “gök” tasarımı içinde ele alınır.
Ancasın: Yıldırımların efendisİ
Umay: Batı Türk sahasında Huma Kuşu olarak
adlandırılan Hümay, doğurganlğın, üremenin sembolü olarak görülüp kutsal
sayılır. Bundan genç kız, gelin ve çocukların koruyucu rûhu olan Umay , daha
sonra Imı şeklini alarak tâlih, baht veren iye olarak kabul edilmiştir. eski
Türk ve Moğol inancı Tengricilik'te Tanrın bereket sıfatıdır. Hamilelerin,
çocukların ve Dünyalar Ağacı'nda bulunan henüz doğmamış çocukların
ruhlarının koruyucusudur. Eğer bir çocuk doğacaksa Umay oraya varır ve gök
alemindeki Süt gölünden getirdiği bir damlayı çocuğun dudaklarına sürer, ona
böylece reinkarne eden bir Ruh verir. Tengri'den sonra gelen en önemli
tanrının sıfatıdır. Eski Türk yazıtlarında Tengri'nin yanında ara sıra
sadece onun adı geçer. Diğer tanrı sıfatlarının adı eski yazıtlarda geçmez.
Yeni Türkçede Umay Sözcüğü ana rahmindeki plasenta anlamında kullanılıyor.
Ülgen: Ülgen,
Türk Mitolojisinde Türklerin Tanrıya verdiyi iyilik sıfatının adıdır. Tek
Tanrı inancında Göktanrı'nin Oglu ve Gök Aleminin Hükümdarır. Bai Ulgan,
Ulgan gibi adlarla Sibirya kavimlerince de Tanrının yaratıcı sıfatı olarakda
anılır. Ak Kamlar önbilicilik için bu Tanrı'ya, Tanrı'nın kızları Ak Kızlar
aracılığıyla başvurur. Türk Mitolojisi'ndeki karşı imgesi Yeralti Aleminin
Hükümdari Tanrının kötülükleri yapan emreden sıfatıdır. Erlik Han'dir o.
ÜLGEN'iN OĞULLARI ve KIZLARI
Ülgen'in yedi (bir rivayet göre de dokuz) oğlu
vardir. Bunlar sirasiyla sunlardir:
Karsit
Buura Kan (Pura Kan)
Yasil Kan
Burça Kan
Karakus (kartal)
Bakti Kan (Pakti Kan)
Er Kanim
Ayzıt: Aşk,
güzellik ve tanrının aydaki sıfatını temsil eder.. Gök'ün 3'üncü katında
oturur. Kamlar alkışlarında (alkış= Dua) inanılmaz güzelliğini met ederler.
Bereket veren, üreyen, zenginlik veren bir başka rûh da Ayzıt ’tır ki, bu
rûh kadın ile dişi hayvanların koruyucusu olarak kabul edilmektedir.
Ayzıtlar, dağınık halde bulunan hayat unsurlarını toplayıp birleştirir ve
kut yaparlar. Bu kut denilen nesneyi ana karnındaki çocuğa üflerler. Böylece
çocuğa can verirler. Gebe kadınlar daima bu rûhların himâyesi altında
Bulunurlar. Kuğu kuşları, ayızıtların timsali olduğu için bu kuşlara
dokunulmaz...Yakut kızları ayızıt adına tangara (put) yapıp karyolalarının
altında saklarlar...............Kısır
kadınlar çocuk vermesi için ayızıta dua ederler.
Gebe kadınlar doğum günleri yaklaştığı
zaman odalarını ve evlerinin çevresini temiz tutmağa
çalışırlar.
Gün Ana: Tanrının Güneşdeki sıfatı. Güneş ile
birlikte gök'ün 7'nci, yani en yüksek katında oturur. Gün Ana Altay
Türkleri'nin Tengricilik inancında güneş ile birlikte Gök Alemi'nin en
yüksek katında oturan, güneş tanrıçası olarak görülebilecek kutsal bir
varlıktır. ana insanların ilk büyük annesi, ve Ay Dede ilk büyük babasıdır.
KAYNAKÇA:
Dr. Yaşar
KALAFAT
Düzenleyen: kam Gökbaba
|
|
|
|
|
