|
TAKVIM
Gök Türkler Oniki hayvanlı Türk takvimini
kullanmışlardır. ( Bu günki Çin
takvimi aynısıdır.)
Eski Türk takvimi, her biri bir hayvan
adı ile anılan "12 yıllık" devre esasına
dayanıyordu. Yılların adları şöyle idi:
1. yıl = sıçkan (fare)
2. yıl = ud (sığır, öküz)
3. yıl = pars
4. yıl = tabışkan (tavşan)
5. yıl = lu (ejder)
6. yıl = yılan
7. yıl = yunt (at)
8. yıl = koy (koyun)
9. yıl = biçin (maymun)
10. yıl = takagu (tavuk)
11. yıl = it (köpek)
12. yıl = tonguz (domuz)
Bir yılda 12 ay vardı. Aylar, birinç (birinci)
ay, ikinç, üçünc...... diye adlandırılmıştı. Bir
gün 12 kısım sayılıyor ve her kısma "çağ"
deniyordu. Yıl 365 gün, 5 küsûr saat itibar
edilmekte idi. Günün başlangıcı gece yarısı idi.
Yılbaşı Ocak - Şubat aylarına rastlardı. Aslında
ay yılına dayanan bu "Oniki hayvanlı Türk
Takvimi"nin Gök Türkler zamanında güneş yılına
çevrildiği söylenmektedir.
Menşei çok eski olması gereken, ayrıca 12 yıllık
devrenin 5 katı 60 yıllık devreler olarak da
faydalanılan bu takvim, Gök Türkler'de,
Uygurlar'da, Batı Türkleri'nde ve muhakkak ki
Hunlar'da kullanılmış olup, hem zaman, hem
coğrafî yönden çok yaygın bir sistem gibi
görünmekteydi. Gök Türkçe kitabeler, Uygur kitap
ve hukukî belgeleri, Bulgar kitabeleri ve "Bulgar
hakanları listesi", hatta Kırgızların Manas
destanındaki bazı olaylar bu takvimle
tarihlenmiştir. Bu eski Türk takvimi, son
zamanlara kadar Orta Asya'da kullanılmıştır.
12 Hayvanlı Türk Takvimi,
12 yılın 5 katı olan 60 yıllık devreleri ile
Göktürkler'de, Uygur Türkleri'nde, Tuna
Bulgarları'nda, İtil Bulgarları'nda ve daha
önceleri de büyük ihtimalle Hun Türkleri'nde
kullanılmış olup, Türkler arasında çok yaygın
bir sistem olmuştur. Göktürk Yazıtları, Uygur
kitap ve hukuk belgeleri, Tuna Bulgarları'nın
yazıtları, Bulgar Hakanları Listesi bu takvimle
tarihlendirilmiştir. Hatta, Manas Destanı'ndaki
bazı olaylar bile On İki Hayvanlı Türk Takvimi
ile tarihlendirilmiştir
Tarih
Edouard Chavannes'in "Le Cycle turc des Douze
Animaux 12 Hayvanlı Türk Takvimi", adlı
araştırmasına göre Asya'da kullanılan 12
Hayvanlı takvim Türklere ait bir takvim
sistemiydidi ve Çinliler bu takvimi Türklerden
almışlardı. Chavannes bu yüzden de
araştırmasının adını 12 Hayvanlı Türk Takvimi
koymuştur.
Yıllar
|
Yıl |
Eski dil |
Günümüzde |
|
1 |
Sıçan |
Fare |
|
2 |
Ud Sığır |
Öküz |
|
3 |
Bars |
Pars |
|
4 |
Tavışgan |
Tavşan |
|
5 |
Lu |
Ejderha |
|
6 |
Ilan |
Yılan |
|
7 |
Yunt |
At |
|
8 |
Koy |
Koyun |
|
9 |
Biçin |
Maymun |
|
10 |
Tabuk |
Tavuk |
|
11 |
İt |
Köpek |
|
12 |
Tonguz |
Domuz |
Aylar
Bir yılda 12 ay vardı. Aylar birinçay (birinci
ay) , ikinçay (ikinci ay), üçünçay (üçüncü ay),
dördünçay (dördüncü ay), beşinçay (beşinci ay),
altınçay (altıncı ay), yedinçay (yedinci ay),
sekizinçay (sekizinci ay), dokuzunçay (dokuzuncu
ay), onunçay (onuncu ay), onbirinçay (onbirinci
ay) ve onikinçay (onikinci ay) diye
adlandırılmıştır.
Mevsimler
|
Eski isim |
Günümüzde |
|
Oğlak ay: |
İlkbahar |
|
Uluğ Oğlak ay: |
Yaz |
|
Uluğ ay: |
Sonbahar |
|
Ay: |
Kış |
Günler
Türklerde gün isimlerinin yabancı kökenli
olmasının sebebi bazı tarihçilere göre;
göçebelik sebebiyle Türklerde gün kavramının
gelişmemesidir. Türk Takvimi'nde bir gün 12
bölüme ayrılır, her bölüme Çağ adı
verilirdi. Bir çağ iki saat, dolayısıyla bir gün
de 24 saatdi. Herbir çağ ise sekiz Kehten
ibaretti. Yılbaşı olarak gece-gündüz eşitliğinin
yaşandığı
21 Mart,
Nevruz günü alınırdı.
KAM GÖKBABA
|
